گسترش شبکه‌های اجتماعی و ارتباط نزدیک‌تر فرهنگ‌ها در سال‌های گذشته باعث شده تا جشن‌ها و آیین‌های بومی نقاط مختلف دنیا، دیگر فقط محدود به یک مرز جغرافیایی خاص نمانند. هالووین یکی از همین آیین‌های کهن و نام‌آشناست که هر سال با نزدیک شدن به روزهای پایانی ماه اکتبر، حال‌وهوای متفاوتی به شهرهای مختلف جهان می‌بخشد. از لباس‌های عجیب و نقاب‌های وهم‌آلود گرفته تا کدو‌تنبل‌های حکاکی‌شده پشت ویترین‌ها و دورهمی‌های شبانه، همه‌چیز دست‌به‌دست هم می‌دهد تا یکی از خاص‌ترین رویدادهای پاییز شکل بگیرد.
اما هالووین ۲۰۲۶ دقیقاً چه روزی است، ریشه این همه نماد عجیب از کجاست و چطور جشنی باستانی به رویدادی جهانی تبدیل شده است؟ در ادامه این مطلب از مجله گردشگری آذین گشت، سفری به تاریخچه، باورها، رسوم سنتی و نحوه برگزاری این جشن در کشورهای مختلف خواهیم داشت.
هالووین چیست و چرا جشن هالووین برگزار می‌شود؟
هالووین یکی از کهن‌ترین جشن‌های تقویم غربی است که هر سال در شامگاه ۳۱ اکتبر جشن گرفته می‌شود. هرچند امروز بیشتر ما هالووین را با مهمانی‌های شبانه، لباس‌های فانتزی و خوراکی‌های رنگارنگ می‌شناسیم، اما فلسفه شکل‌گیری این مراسم بسیار فراتر از یک دورهمی تفریحی است. برای درک اینکه چرا مردم از گذشته‌های دور چنین شبی را گرامی می‌داشتند، باید به بیش از دو هزار سال پیش و روزگار باستان سفر کنیم؛ جایی که زندگی انسان‌ها تماماً به چرخه طبیعت و دگرگونی فصل‌ها گره خورده بود.
اقوام سلت که در بخش‌های وسیعی از ایرلند، بریتانیا و شمال فرانسه امروزی سکونت داشتند، سال را به دو دوره اصلی «فصل روشنایی» (بهار و تابستان) و «فصل تاریکی» (پاییز و زمستان) تقسیم می‌کردند. با فرارسیدن پایان اکتبر، فصل درو و انبار کردن گندم و جو به پایان می‌رسید و دوره سرمای سخت و شب‌های طولانی آغاز می‌شد. به باور آنها، در نقطه تلاقی این دو فصل، پرده میان جهان مادی و جهان مردگان نازک می‌شد و ارواح به زمین بازمی‌گشتند. برگزاری این جشن در حقیقت نوعی مراسم نمادین برای آرام کردن نیروهای طبیعت، شکرگزاری بابت برداشت محصولات زراعی و آماده ساختن روحیه خانواده‌ها برای گذر از زمستان سرد پیش‌رو بود.
تاریخ هالووین ۲۰۲۶ چه روزی است؟
تاریخ هالووین بر خلاف عیدهای قمری یا برخی جشن‌های متغیر، در تقویم میلادی کاملاً ثابت است و در گذر زمان تغییر نمی‌کند. این آیین هرساله در شامگاه آخرین روز ماه دهم میلادی برگزار می‌شود:
- تاریخ میلادی هالووین ۲۰۲۶: شنبه، ۳۱ اکتبر ۲۰۲۶ (Saturday, October 31, 2026)
- تاریخ شمسی هالووین در ایران: شنبه، ۹ آبان ۱۴۰۵
- تاریخ قمری: ۱۹ جمادی‌الاول ۱۴۴۸
برنامه‌ها، گریم‌ها و مهمانی‌های این شب به‌طور سنتی با تاریک شدن هوا در غروب روز شنبه ۹ آبان آغاز می‌شود و در اغلب شهرهای جهان تا نیمه‌شب ادامه پیدا می‌کند.
ریشه نام هالووین چیست؟
نام هالووین (Halloween) ساختاری کاملاً ریشه‌دار در زبان انگلیسی کهن دارد. این واژه در اصل شکل دگرگون‌شده و فشرده عبارت «All Hallows’ Eve» به معنای «عصرگاه پیش از روز همه قدیسان» است. در انگلیسی قرون وسطی، واژه Hallow به معنای فرد مقدس یا قدیس به کار می‌رفت.
ماجرا از این قرار بود که با رسمی شدن دین مسیحیت در اروپا، کلیسا روز اول نوامبر را به احترام تمامی شهیدان و قدیسان، «روز همه مقدسان» (All Saints’ Day) نام‌گذاری کرد. از آنجا که در سنت‌های دیرینه، جشن‌های مذهبی از شبِ پیش از عید آغاز می‌شد، به شب ۳۱ اکتبر عنوان All Hallows’ Eve دادند. با گذشت سده‌ها و در میان گفتگوهای روزمره اهالی انگلستان و اسکاتلند، این عبارت چندکلمه‌ای به مرور ادغام شد، دهان‌به‌دهان گشت و سرانجام به واژه یکپارچه هالووین (Halloween) بدل گردید.
تاریخچه جشن هالووین و ارتباط آن با آیین سامهین
مهم‌ترین خاستگاه تاریخی هالووین امروزی، جشنی باستانی به نام «سامهین» (Samhain) است. سامهین که در گویش کهن گالیک به صورت «سو-وین» تلفظ می‌شود، در اصل عید پایان سال کشاورزی سلت‌ها بود. برای جامعه‌ای که بقای آن به خوشه‌های گندم و سلامت دام‌ها وابسته بود، ورود به زمستان ترس بزرگی به همراه داشت.
در غروب ۳۱ اکتبر، کاهنان سلت برفراز تپه‌های مرتفع آتش‌های بزرگی برمی‌افروختند. جالب است بدانید مردم پیش از حضور در مراسم، تمام اجاق‌های خانه‌های خود را خاموش می‌کردند و پس از دعای کاهنان، هر خانواده اخگری شعله‌ور از آتش مقدس تپه را با خود به خانه می‌برد تا اجاق زمستانی‌اش را روشن کند. آنها باور داشتند این آتش تبرک‌شده، خانه و انبار آذوقه را در سرمای کشنده پاییز و زمستان از گزند شیاطین در امان نگه می‌دارد. شناخت چنین پیشینه شگفت‌انگیزی، از جذابیت‌های انکارناپذیر سفر به جزایر بریتانیا و تماشای قلعه‌های کهن اسکاتلند و ایرلند است.
ارتباط هالووین با روز همه مقدسان و روز همه ارواح
با گسترش نفوذ مسیحیت در اروپا طی قرون وسطی، رهبران کلیسا متوجه شدند که رسوم ریشه‌دار سامهین به‌هیچ‌وجه از باورهای مردم پاک‌شدنی نیست. بنابراین، تصمیم گرفتند با یک هوشمندی تاریخی، مناسبت‌های مذهبی خود را روی همین روزهای سنتی سوار کنند. در قرن هشتم میلادی، پاپ گرگوری سوم رسماً اول نوامبر را روز یادبود قدیسان اعلام کرد. کمی بعد نیز، دوم نوامبر با نام «روز همه ارواح» (All Souls’ Day) تعیین شد تا مؤمنان برای درگذشتگان خود دعا بخوانند.
این تدبیر باعث شد مردم سنت‌های دیرینه‌شان مانند دور آتش نشستن و یاد نیاکان را حفظ کنند، اما زیر پرچم کلیسا و با محتوایی دعایی. در واقع هالووین امروزی حاصل پیوند سنت‌های پیش از میلاد سلت‌ها با تقویم کلیسای کاتولیک در قرون وسطاست.
رسوم و سنت‌های جشن هالووین
هالووین با مهاجرت اروپایی‌ها به قاره آمریکا تغییرات فراوانی به خود دید، اما پایه و اساس سنت‌هایی که امروزه در کوچه‌ها و خانه‌ها می‌بینیم، ریشه‌های شگفت‌انگیزی دارد:
رسم تریک اور تریت (قاشق‌زنی هالووین)
یکی از معروف‌ترین رسم‌های هالووین، تریک اور تریت (Trick-or-Treat) است. در این مراسم، کودکان لباس‌های مخصوص می‌پوشند و با در دست داشتن سبد یا کیسه، به خانه‌های محله می‌روند و از همسایه‌ها شکلات و آب‌نبات می‌گیرند. عبارت تریک اور تریت را می‌توان شیطنت یا شیرینی ترجمه کرد؛ یعنی اگر صاحب‌خانه خوراکی ندهد، ممکن است با یک شوخی یا شیطنت روبه‌رو شود.
این رسم احتمالاً از چند سنت قدیمی اروپایی تأثیر گرفته است. در قرون وسطی، افرادی که وضعیت مالی مناسبی نداشتند، در روز همه ارواح به خانه ثروتمندان می‌رفتند و در ازای دریافت کیک‌های مخصوصی به نام «سول کیک» (Soul Cake)، قول می‌دادند برای درگذشتگان آن خانواده دعا کنند. این سنت که «سولینگ» نام داشت، بعدها با رفتن کودکان به خانه‌ها و درخواست خوراکی گسترش پیدا کرد. در اسکاتلند و ایرلند نیز رسمی به نام «گایزینگ» (Guising) رواج داشت که طی آن افراد با لباس‌های مبدل، شعر می‌خواندند یا نمایشی کوتاه اجرا می‌کردند و در مقابل خوراکی می‌گرفتند. این رسم برای ما ایرانی‌ها یادآور قاشق‌زنی در چهارشنبه‌سوری است؛ هرچند ریشه تاریخی و جزئیات این دو سنت با یکدیگر تفاوت دارد.
لباس‌های مخصوص هالووین
پوشیدن نقاب و لباس‌های عجیب در گذشته اصلاً جنبه شوخی و تفریح امروزی را نداشت. مردم در عصر سامهین باور داشتند که اگر ناچار شوند در شب هالووین خانه را ترک کنند، ارواح سرگردان در کمین آنها خواهند بود. بنابراین صورت‌های خود را سیاه می‌کردند یا پوست حیوانات می‌پوشیدند تا از نگاه ارواح پنهان بمانند و آسیبی نبینند.
در قرن بیستم، این رسم کهن به لطف صنعت سینما دگرگون شد؛ شخصیت‌هایی مانند دراکولا، فرانکنشتاین، ساحره‌ها و امروزه ابرقهرمان‌های کمیک و انیمیشن‌ها جایگزین نقاب‌های حیوانی شدند تا شبی پر از خنده و نمایش برای کودکان و بزرگسالان ساخته شود.
حکاکی کدو تنبل (فانوس جک)
کدو تنبل با چهره‌ای تراشیده و نور شمع، بدون شک اولین تصویری است که با شنیدن نام هالووین در ذهن نقش می‌بندد. اما جالب است بدانید در آغاز اصلاً کدو تنبلی در کار نبود! سلت‌ها در ایرلند باستان درون شلغم‌های بزرگ و چغندر را خالی می‌کردند و با تراشیدن طرح چهره‌های ترسناک، درون آن تکه‌ای زغال روشن می‌گذاشتند. این فانوس‌ها جلوی در و پنجره‌ها گذاشته می‌شد تا روحی سرگردان به نام «جک خسیس» (Stingy Jack) را فراری دهد.
طبق افسانه‌ها، جک مردی رند بود که توانست شیطان را فریب دهد، اما پس از مرگش نه راهی به بهشت یافت و نه دروازه دوزخ به رویش باز شد. شیطان تنها تکه‌ای زغال گداخته به او داد تا در تاریکی ابدی زمین راهش را پیدا کند و جک آن را درون شلغمی نهاد. سال‌ها بعد وقتی صدها هزار مهاجر ایرلندی به آمریکای شمالی رسیدند، متوجه شدند کدو تنبل بومی آمریکا بسیار درشت‌تر، زیباتر و برای حکاکی نرم‌تر است. از همان زمان، کدو تنبل جای شلغم را گرفت و نماد جاودانه این جشن شد.
جشن هالووین در کشورهای مختلف جهان
اگرچه تصویری که هالیوود از هالووین ارائه داده جهان‌شمول به نظر می‌رسد، اما این آیین در کشورهای مختلف دنیا با رنگ‌وبوی سنتی همان جغرافیا برگزار می‌شود:
هالووین در آمریکا
ایالات متحده مرکز تحول و تجاری‌سازی هالووین مدرن است. در این کشور، هالووین پس از کریسمس سودآورترین مناسبت سال برای فروشگاه‌ها و برندهاست. خیابان‌ها، حیاط خانه‌ها و پارک‌ها با قبرستان‌های نمادین، تارهای عنکبوت مصنوعی و نورپردازی‌های بنفش و نارنجی تزئین می‌شوند. کارناوال بزرگ دهکده گرینویچ در نیویورک یکی از معروف‌ترین گردهمایی‌های خیابانی هالووین در جهان است که هزاران نفر با گریم‌های شگفت‌انگیز در آن راهپیمایی می‌کنند.
هالووین در مکزیک
در کشور مکزیک، روزهای منتهی به نوامبر با جشنی بسیار زیبا، رنگین و عمیق به نام «روز مردگان» (Día de Muertos) گره خورده است. این جشن برخلاف فضای تیره هالووین آمریکایی، اصلاً ترسناک نیست؛ بلکه یادبودی سرشار از احترام، گل و موسیقی است. مکزیکی‌ها با چیدن محراب‌های خانگی به نام «آفرندا»، نان‌های سنتی شیرین، گل‌های نارنجی جعفری و عکس رفتگان، مقدم روح درگذشتگان خود را گرامی می‌دارند.
هالووین در ایرلند
ایرلند به عنوان گاهواره سامهین، این شب را همچنان با حس‌وحالی سنتی جشن می‌گیرد. در شهر درّی (Derry)، بزرگ‌ترین کارناوال هالووین بریتانیا با تئاترهای خیابانی و آتش‌بازی برگزار می‌شود. یکی از رسوم دلچسب ایرلندی‌ها پخت نان سنتی «بارامبراک» است. رسم است که نانوا درون خمیر این نان میوه‌ای، یک حلقه کوچک پنهان می‌کند؛ پیدا کردن این حلقه در برشی از نان، طبق باوری کهن نشانه ازدواج فرد در طول سال آینده است!
هالووین در آلمان
در آلمان این مراسم بیشتر یک رویداد شهری و جوان‌پسند است، اما در نواحی حومه‌ای و قدیمی، باوری جالب همچنان رعایت می‌شود: مردم در غروب ۳۱ اکتبر چاقوها و وسایل تیز را از روی میز و آشپزخانه جمع می‌کنند و پنهان می‌سازند؛ با این باور عامیانه که مبادا ارواح خویشاوندان هنگام گذر نامرئی از اتاق‌ها، با تیغه‌ها برخورد کنند و آسیب ببینند.
هالووین در فیلیپین
در جزایر فیلیپین، سنتی بومی به نام «پانگالانگوآ» (Pangangaluluwa) وجود دارد. نوجوانان در مناطق روستایی پارچه‌های سفید بر تن می‌کنند و با سر زدن به درِ خانه‌های همسایگان، سرودهایی مذهبی برای آمرزش ارواح در برزخ می‌خوانند. اهالی خانه نیز به عنوان دستخوش، به آنها نان محلی برنجی یا پول نقد می‌دهند.
هالووین در استانبول
برای مسافران ایرانی که به دنبال تجربه‌ای متفاوت، جذاب و درعین‌حال نزدیک از پاییز هستند، استانبول گزینه‌ای در دسترس و ایده‌آل است. هالووین تعطیل رسمی ترکیه نیست، اما به دلیل بافت بین‌المللی و سرزندگی کافه‌های این شهر، پایتخت گردشگری ترکیه در روزهای پایانی اکتبر پر از نشاط می‌شود.
اگر در اواخر مهر و اوایل آبان با تور استانبول به این شهر سفر می‌کنید، به‌جای شلوغی‌های همیشگی میدان تکسیم، سری به کوچه‌پس‌کوچه‌های هنری و دنج محله مودا (Moda) در بخش کادیکوی بزنید. کافه‌های مودا در این شب‌ها با سلیقه‌ای دیدنی ویترین‌های خود را با کدو حلوایی‌های تازه، کدوهای تراشیده و نورهای ملایم تزئین می‌کنند و منوهای ویژه‌ای از کیک پای کدو تنبل و نوشیدنی‌های گرم پاییزی به مشتریان ارائه می‌دهند که خاطره‌ای ناب در کنار ساحل آرام مرمره برایتان می‌سازد.
هالووین در ایران چگونه برگزار می‌شود؟
هالووین در تاریخ و فرهنگ ملی ما هیچ ریشه‌ای ندارد و مراسمی وارداتی به شمار می‌رود. با این وجود، به دلیل جذابیت‌های بصری، مد و گسترش شبکه‌های اجتماعی، در سال‌های اخیر مورد توجه برخی جوانان قرار گرفته است.
در ایران هالووین عمدتاً به شکل دورهمی‌های دوستانه، عکاسی‌های فانتزی در آتلیه‌ها، میکاپ‌های تم‌دار و فعالیت‌های تبلیغاتی در مزون‌ها دیده می‌شود. همچنین برخی کافه‌ها و قنادی‌ها در شهرهای بزرگ مانند تهران و مشهد، در روزهای آغازین آبان‌ماه ویترین‌های خود را با برگ‌های زرد و نارنجی، کدو تنبل و شیرینی‌های طرح‌دار تزئین می‌کنند تا فضایی پاییزی و متفاوت برای مخاطبان خود ایجاد کنند.
حقایق جالب درباره جشن هالووین
- ترس بیمارگونه از هالووین: در روان‌شناسی، ترس مفرط، غیرمنطقی و مداوم از مراسم و نمادهای این شب «سامهین‌فوبیا» (Samhainophobia) نامیده می‌شود.
- فلسفه دو رنگ اصلی: رنگ نارنجی نشانه خزان، غروب خورشید و شکرگزاری از برداشت غلات است و رنگ مشکی نمادی است از تاریکی، مرگ سالانه طبیعت و شب‌های سوزناک زمستان.
- مسابقه گاز زدن سیب در آب: یکی از بازی‌های سنتی هالووین، گرفتن سیب‌های شناور در تشت با دهان و بدون کمک دست است. ریشه این تفریح به روم باستان و آیین‌های بزرگداشت «پومونا» (الهه میوه‌ها و باغ‌ها) بازمی‌گردد.
- کدوهای رکوردشکن: مسابقات کشاورزی هالووین برای به عمل آوردن سنگین‌ترین کدوهای تنبل یکی از هیجان‌انگیزترین بخش‌های پاییز در غرب است؛ جایی که گاه وزن یک کدوی پرورشی به بیش از ۱۲۰۰ کیلوگرم می‌رسد!
هالووین با تمام زرق‌وبرق‌های مدرن، نقاب‌های وهم‌آلود و فانوس‌های نارنجی‌اش، در عمق خود روایتی است از تلاش انسان دیروز برای هماهنگی با ضرب‌آهنگ طبیعت، احترام به یاد رفتگان و امید به بازگشت دوباره بهار پس از زمستانی سرد. این جشن امروز فارغ از باورهای مذهبی گذشته، به فرصتی جهانی برای سرگرمی، هم‌نشینی و سفر تبدیل شده است.
آیا شما تاکنون فرصت شرکت در جشن‌های پاییزی هالووین را داشته‌اید یا حال‌وهوای این روزها را در سفر به مقاصدی مثل استانبول تجربه کرده‌اید؟ خوشحال می‌شویم دیدگاه‌ها و خاطرات خود را در بخش نظرات وبلاگ آذین گشت با ما به اشتراک بگذارید.
